سازمان بورس و اوراق بهادار

سازمان بورس و اوراق بهادار به‌عنوان نهاد ناظر بازار سرمایه تأسیس شده است. با توجه به مأموریت‌ها و وظایف اداره توسعه و هوشمندسازی در این سازمان، توسعه و پیاده‌سازی تمامی سامانه‌های مورد استفاده در سازمان بورس توسط این اداره انجام می‌شود.

فرآیند توسعه نرم‌افزار در سازمان بورس و اوراق بهادار به این شکل است که ابتدا واحدهای متقاضی، فرم نیازمندی‌ها را تکمیل کرده و برای اداره توسعه و هوشمندسازی ارسال می‌کنند. پس از بررسی اولیه فرم‌ها توسط کارشناسان این اداره، جلساتی برای تحلیل دقیق‌تر و شناخت بهتر نیازمندی‌ها با واحدهای مربوطه برگزار می‌شود. در ادامه و پس از انجام تحلیل‌های لازم، سند RFE سامانه موردنظر توسط اداره توسعه و هوشمندسازی تدوین می‌شود. در این سند، علاوه بر نیازمندی‌های عملکردی، الزامات و ملاحظات امنیتی سامانه نیز لحاظ می‌شود.

در مجموعه بازار سرمایه، واحدی با عنوان «مرکز نظارت بر امنیت اطلاعات» (مکنا) مسئول تدوین استانداردها و الزامات امنیتی نرم‌افزارهاست. در تدوین اسناد RFE، الزامات امنیتی ابلاغ‌شده از سوی مرکز مکنا نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در فرایند برگزاری مناقصه‌ها، اولویت با پیمانکارانی است که دارای گواهی‌نامه‌های معتبر امنیتی هستند. علاوه بر این، تست‌ها و ارزیابی‌های امنیتی سامانه‌ها توسط مرکز مکنا انجام می‌شود. این ارزیابی‌ها به این صورت است که ابتدا سامانه توسط پیمانکار در یک محیط تست نصب می‌شود و پس از آن، بررسی‌ها و آزمون‌های امنیتی توسط کارشناسان مرکز مکنا بر روی سامانه انجام می‌گیرد. پس از رفع نکات و ملاحظات امنیتی شناسایی‌شده، سامانه به محیط عملیاتی منتقل می‌شود. پایش و ارزیابی امنیتی تنها به مرحله انتخاب و راه‌اندازی سامانه‌ها محدود نیست و در طول دوره بهره‌برداری نیز، در بازه‌های زمانی مختلف، سایر سامانه‌های عملیاتی مورد ارزیابی امنیتی قرار می‌گیرند.

چالش‌های سازمان بورس پیش از استفاده از نرم‌افزارهای «دیدگاه»

اتکای بالا به فرایندهای کاغذی

پیش از بهره‌گیری از سامانه‌های نرم‌افزاری، بخش قابل‌توجهی از فرایندهای اداری و منابع انسانی به‌صورت کاغذی انجام می‌شد. این موضوع به‌طور طبیعی موجب کندی گردش کار، افزایش خطا و دشواری در نگهداری و بازیابی اطلاعات پرسنلی می‌شد.

زمان‌بر بودن انجام امور اداری

درخواست‌هایی مانند مرخصی، مأموریت و اضافه‌کاری که نیازمند تأییدهای متعدد بودند، بدون بهره‌مندی از سامانه‌های الکترونیکی، زمان زیادی از کارکنان و مدیران می‌گرفت و سرعت انجام کارها را کاهش می‌داد.

دشواری اعمال تغییرات ناشی از دستورالعمل‌ها و مقررات

با توجه به ماهیت حاکمیتی سازمان بورس و تغییرات مداوم دستورالعمل‌ها، مقررات یا قوانین بالادستی، اعمال سریع این تغییرات در فرایندها بدون وجود سامانه‌های نرم‌افزاری یا بسیار زمان‌بر بود یا در برخی موارد امکان‌پذیر نبود.

نیاز به کنترل و تضمین سطح بالای امنیت اطلاعات

با توجه به حساسیت اطلاعات در بازار سرمایه، اطمینان از رعایت الزامات و ملاحظات امنیتی در توسعه، استقرار و بهره‌برداری از سامانه‌ها همواره یکی از چالش‌های اصلی سازمان بورس بوده است.

لزوم پایداری و دسترس‌پذیری مستمر سامانه‌ها

برای سازمانی با گستره فعالیت سازمان بورس، بروز اختلال یا عدم دسترسی به سامانه‌ها می‌توانست فرایندهای حیاتی را با مشکل مواجه کند و نیاز به طراحی سناریوهای دقیق برای پایش، اطلاع‌رسانی و بازیابی احساس می‌شد.

دستاوردهای سازمان بورس

حذف کامل فرایندهای کاغذی و الکترونیکی شدن گردش کار

یکی از دستاوردهای مهم استفاده از سامانه‌های دیدگاه، حذف فرایندهای کاغذی از همان سال ۱۳۸۹ بوده است. از آن زمان، فرایندهای اداری به‌صورت کاملاً الکترونیکی اجرا شده و گردش کارها در سازمان شکل الکترونیکی به خود گرفته است. تمامی فرایندهایی که پیش‌تر نیازمند تأییدهای کاغذی بودند، از جمله مرخصی، مأموریت و اضافه‌کاری، به‌صورت الکترونیکی انجام می‌شوند و پرونده‌های پرسنلی نیز به‌طور کامل در سامانه دیدگاه نگهداری می‌شوند.

افزایش سرعت انجام امور و بهبود بهره‌وری

الکترونیکی شدن فرایندها موجب کاهش چشمگیر زمان انجام کارها شده و اثر قابل‌توجهی در بهبود بهره‌وری سازمان بورس داشته است.

امکان اعمال سریع تغییرات مقرراتی

از دیگر مزایای استفاده از سامانه‌های نرم‌افزاری دیدگاه، امکان اعمال سریع تغییرات ناشی از اصلاح دستورالعمل‌ها، مقررات یا قوانین بالادستی است؛ تغییراتی که در نبود سامانه‌های نرم‌افزاری یا بسیار زمان‌بر خواهد بود یا امکان اجرای آن وجود نخواهد داشت. این تغییرات در سامانه‌های دیدگاه متناسب با زمان‌بندی‌های موردنیاز اعمال شده‌اند.

پایداری، پایش لحظه‌ای و افزایش دسترس‌پذیری سامانه‌ها

در حوزه پایداری و دسترس‌پذیری سامانه‌های نرم‌افزاری، اقدامات متعددی در سازمان بورس انجام شده است. تمامی سامانه‌ها به‌صورت لحظه‌ای پایش می‌شوند و در صورت بروز اختلال یا عدم دسترسی، پیامک اطلاع‌رسانی برای مسئول سرویس، مدیر مربوطه و مدیر فناوری اطلاعات ارسال می‌شود و در برخی سامانه‌های خاص، این اطلاع‌رسانی تا سطح مدیران ارشد نیز انجام می‌گیرد تا در سریع‌ترین زمان ممکن، فرایند بازیابی سامانه انجام شود.

همچنین سناریوهای پشتیبان‌گیری به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که امکان بازیابی سامانه‌ها در کوتاه‌ترین زمان فراهم باشد. برای افزایش سطح دسترس‌پذیری، از سرورهای موازی در لایه اپلیکیشن و سناریوهای متنوع در لایه بانک‌های اطلاعاتی استفاده شده است.

یکپارچگی سامانه‌ها و پشتیبانی اثربخش

بهره‌برداری از سرویس ECE و سینک دیدگاه، امکان یکپارچه‌سازی و ارتباط با سایر سامانه‌ها را فراهم کرده است. در طول بهره‌برداری از سامانه‌های پیاده‌سازی‌شده، نیازهای جدید و تغییرات موردنظر سازمان در سامانه‌ها اعمال شده و درخواست‌ها از طریق سازوکارهای پشتیبانی، به‌صورت مستمر پیگیری شده است. این روند باعث شده استفاده از سامانه‌ها به‌صورت پایدار ادامه پیدا کند و سامانه‌ها متناسب با نیازهای جاری سازمان به‌روزرسانی شوند. توسعه و تکامل این سامانه‌ها نیز در تعامل نزدیک با واحدهای سازمان و بر اساس نیازهای عملیاتی آنها انجام شده است.